Урок по белорусскому языку "Паняцце пра фразеалагізмы". Фразеалагізм на лады
Фразеалагізмы з часткамі цела
Гэта першы пост з рубрыкі Фразеалогія, таму давайце наогул разбярэмся, што значыць гэтае слова.
Паводле дадзеных з Вікіпедыі:
«Фразеалагізмы, або фразеалагічных адзінка — ўстойлівае па складзе і структуры, лексічна непадзельнае і цэласнае па значэнні словазлучэнне, якое выконвае функцыю асобнай лексемы (слоўнікавай адзінкі).
Фразеалагізм ужываецца як некаторы цэлае, не падлягае далейшаму раскладанню і звычайна не дапускалае ўнутры сябе перастаноўкі сваіх частак. Семантычная злітнасць фразеалагізмаў можа вар’іраваць ў досыць шырокіх межах: ад невыводимости значэння фразеалагізмы з складнікаў яго слоў у фразеалагічных зрашчэнні (ідыёмы) да фразеалагічных спалучэнняў з сэнсам, што вынiкаюць з значэнняў складнікаў спалучэння. »
Кажучы простай мовай, гэта спалучэнне двух і больш слоў, якія, ужываючы разам, маюць іншае, фіксаванае значэнне. Часам значэнне можна зразумець па сэнсе складнікаў слоў, а часам нельга.
Пераклад фразеалагізмаў — гэта асобная праблема. Трэба ўмець пазнаваць іх у тэксце і падбіраць адэкватны варыянт перакладу. Пры гэтым далёка не ўсе ангельскія фразеалагізмы маюць дакладнае адпаведнасць ў рускай мове. Некаторыя з іх прыпадае перакладаць апісальна.
Я планую перыядычна публікаваць наборы фразеалагізмаў, якія адносяцца да пэўнай тэматыцы. Напрыклад, паколькі нядаўна мне трапіліся фразеалагізмы, адзін з слоў якіх з’яўляецца частка цела, яны сёння і трапляюць у кадр.
Idioms Connected with a Part of the Body
To have a finger in every pie — да ўсякай бочцы затычка
To be on one’s toes — быць энергічным, дзейным
To set one’s heart on smth. — Горача жадаць чагосьці
To give a hand — дапамагаць
To be all ears — уважліва слухаць
To have ones ‘head in the clouds — лунаць у аблоках
To put one’s feet up — адпачываць, расслабляцца
To catch smb’s eye — кідацца ў вочы, звяртаць на сябе ўвагу
To bite one’s tongue — закусіць мова
To be down in the mouth — павесіць нос, быць у маркоце
To keep one’s fingers crossed — трымаць кулачкі, спадзявацца на поспех
To be tearing one’s hair out — рваць на сабе валасы
To rack one’s brain — ламаць галаву
To put smb’s mind at rest — супакойваць каго-небудзь
To break smb’s heart — разбіваць сэрца
To fall head over heels in love — закахацца па вушы
To keep one’s head above the water — трымацца на плаву, змагацца з цяжкасцямі>
To see eye to eye — падзяляць чыёсьці меркаванне
To do smth. to one’s heart content — рабіць што-небудзь колькі душы заўгодна
To play smth by ear — імправізаваць
To put one’s foot in it — трапіць у няёмкае становішча, казаць нешта бестактоўныя
To get out of hand — выходзіць з пад кантролю
To pay through the nose — плаціць утрая даражэй
To feel one’s heart sink — сэрца ўпала
To keep one’s ear to the ground — трымаць вуха востра
To turn one’s nose up at smth. — Задзіраць нос, ставіцца з пагардай
To say smth. tongue-in-cheek — казаць іранічна, насмешліва
To be banging one’s head against a brick wall — біцца галавой аб сцяну
To cast one’s eye over smth. — Бегла паглядзець на нешта, прабегчы вачыма
To not put a foot wrong — ніколі не памыляцца
Добрыя выразы, многія з якіх сустракаюцца на кожным кроку. Калі вы яшчэ не дасягнулі прасунутага ўзроўню мовы, пажадана, каб вы маглі інтуітыўна разумець, што гэта фразеалагізм, калі вы сустрэлі яго ў тэксце. Потым вы зможаце пазнаць яго значэнне ў фразеалагічныя слоўніку або LINGVO, дзе многія выразы ёсць і так. На прасунутым узроўні пажадана валодаць вызначаным запасам фразеалагізмаў і ўмець ужываць іх у гаворкі.
6689
Навукі
be.enlizza.com
ФРАЗЕАЛАГІЧНЫ СЛОЎНІК - Заданнi
ЗАДАННІ ПА РАЗДЗЕЛЕ “ФРАЗЕАЛОГІЯ”
Заданне1. Устанавіце адпаведнасць паміж фразеалагізмамі і іх значэннем.
|
А . АДДАЦЬ ЗЯМЛІ Б. ПАД АДКРЫТЫМ НЕБАМ В. ЗА ТРЫДЗЕВЯЦЬ ЗЯМЕЛЬ Г. ВIСЕЦЬ ПАМIЖ НЕБАМ I ЗЯМЛЁЙ Д. І ДУДЫ ВОБЗЕМЛЮ Е. ЖУРАВЕЛЬ У НЕБЕ Ж. ХАПАЦЬ ЗОРКІ З НЕБА З. ЗЯМЛЯ НЕНАЕДНАЯ |
1. Знаходзiцца ў хiсткiм, няпэўным становішчы. 2. Здзяйсняць што-небудзь выключнае, выдатнае. 3. На гэтым усё закончана. 4. Вельмі прагны і скупы. 5. Хадзіць пехатой на вялікую аддлегласць. 6. Пахаваць. 7. Аддаленая будучыня, нешта няпэўнае. 8. Турма або іншыя месцы зняволення. 9. Вельмі далёка. 10. На вуліцы, не ў памяшканні. |
Заданне 2. Якім адным словам-дзеясловам можна растлумачыць значэнне наступных фразеалагізмаў?
АДДАЦЬ ЗЯМЛІ
АЖАНІЦЦА З <СЫРОЮ> ЗЯМЛЁЙ
ЗРАЎНЯЦЬ З ЗЯМЛЁЙ
ЛАЖЫЦЦА Ў ЗЯМЕЛЬКУ
ПАЙСЦІ Ў ЗЯМЛЮ
ЯК СКРОЗЬ ЗЯМЛЮ ПРАВАЛІЎСЯ
СЦIРАЦЬ З ТВАРУ ЗЯМЛІ
Заданне 3. Да беларускіх фразеалагізмаў падабраць адпаведныя рускія.
ЯК З НЕБА ЗВАЛІЎСЯ
ЯК СКРОЗЬ ЗЯМЛЮ ПРАВАЛІЎСЯ
ЗА ТРЫДЗЕВЯЦЬ ЗЯМЕЛЬ
ЗЯМЛЁЙ ПАХНУЦЬ
БЫЦЬ НА СЁМЫМ (ДЗЯСЯТЫМ) НЕБЕ
КАПЦІЦЬ НЕБА
ЯК ПЯРУН СЯРОД ЯСНАГА НЕБА
Заданне 4. Суаднясіце сінанімічныя фразеалагізмы.
|
А. ХОЦЬ ЖЫВЫ Ў ЗЯМЛЮ ЛЕЗЬ Б. ЗРАЎНЯЦЬ З ЗЯМЛЁЙ В. НЕБА Ў КЛЕТКУ Г. УЗНОСІЦЬ (УЗНІМАЦЬ) ДА НЯБЁС (ДА НЕБА) Д . НА КРАЙ ЗЯМЛІ Е. НЕБА З АЎЧЫНКУ ЗДАЕЦЦА Ж. ПАД ГОЛЫМ НЕБАМ |
1. Вочы на лоб лезуць. 2. Куды Макар цялят не ганяў. 3. Пець дыфірамбы. 4. Хоць лажыся і памірай. 5. Да парасячага піску. 6. На свежым паветры. 7. Казённы дом. 8. Не пакідаць каменя на камені. |
Заданне 5. Растлумачце значэнне фразеалагізмаў.
ТРАПЛЯЦЬ ПАЛЬЦАМ У НЕБА
МЕРАЦЬ ЗЯМЛЮ
ЗОРАК З НЕБА НЕ ХАПАЕ
ЯК НЕБА АД ЗЯМЛІ АДРОЗНІВАЕЦЦА
ЯК З НЕБА ЗВАЛІЎСЯ
ВIСЕЦЬ ПАМIЖ НЕБАМ I ЗЯМЛЁЙ
НА КРАІ ЗЯМЛІ
З-ПАД ЗЯМЛІ ДАСТАЦЬ
Заданне 6. Суаднясіце антанімічныя фразеалагізмы.
|
А . ТРАПЛЯЦЬ ПАЛЬЦАМ У НЕБА Б. АД ЗЯМЛІ НЕ АДРОС В. ЗОРАК З НЕБА НЕ ХАПАЕ Г. ЗЯМЛЯ ПУХАМ Д .ЗЯМЛЁЙ ПАХНУЦЬ Е. ЖУРАВЕЛЬ У НЕБЕ Ж. КАЛОМ ЗЯМЛЯ |
1. Сініца ў руках. 2. Вечная памяць. 3. Стаяць напроці свайго веку. 4. З каломенскую вярсту. 5. Хапаць зоркі з неба. 6. Пападаць у цэль. 7. Калом зямля. |
Заданне 7. Выберыце фразеалагізмы, якія суадносяцца з прыметнікам:
Заданне 8. Адзначце, з якой часцінай мовы суадносіцца фразеалагізм у сказе:
Вось і ажаніўся ты, сынок, з сырою зямелькаю. (Крапіва)
Заданне 9. Адзначце, якім членам сказа з’яўляецца фразеалагізм у сказе:
Так, брат! Падумаць моцна трэба, - само не зваліцца нам з неба, - каб мець больш пэўны свой прыпынак і мець ва ўласнасці будынак...
frazealagizm.esy.es
Урок по белорусскому языку "Паняцце пра фразеалагізмы"
На парце у кожнага вучня ляжыць картка-падказка. Калектыўная праца і абмеркаванне па прыкметах і адрозненнях, змешчаных у табліцы. Пасля абмеркавання картка застаецца вучню, якой ён можа карыстацца ў любы момант. 1.Словы страчваюць сваю сэнсавую самастойнасць, маюць адзіны сэнс.Любое са слоў можна замяніць іншымі словамі.
2.У іх складзе нельга замяняць адно слова іншым.
Ствараюцца ў працэсе маўлення, не патрабуюць запамінання.
3.Выкарыстоўваюцца як гатовыя, вядомыя спалучэнні.
Кожнае слова выступае ў ролі пэўнага члена сказа.
4.Выступаюць у ролі аднаго члена сказа.
Да словазлучэнняў нельга падабраць сінонімы і антонімы.
5.Да фразеалагізмаў можна падабраць сінтнімы, антонімы.
Настаўнік.Звернемся да падручніка, практыкаванне 165. Прачытайце і вызначце стыль тэксту. Скажыце, чаму ўнучка не зразумела бабулю. Як вы разумееце спалучэнне слоў класціся спаць з курамі? Ці можна апусціць якое-небудзь слова абозамяніць яго іншым, не змяняючы значэння выразу?
Вучні. Стыль тэксту: гутарковы. Унучка не зразумела ўжыты бабуляй фразеалагізм класціся спаць з курамі. Гэта значыць, класціся спаць рана. Апусціць або замяніць якое-небудзь слова, не змяняючы значэння выразу, нельга.
Настаўнік. Зараз я зачытваю вам словазлучэнні ў парах, размяжуйце іх, калі ласка, у два слупочкі (фразеалагізмы -1 і свабодныя словазлучэнні-2). Будзьце ўважлівымі!
Ён ледзь не прагаварыўся – у свой час прыкусіў язык; людзі працавалі, народ не стаў на калені перад ворагам – стоячы на каленях у вадзе, я даставаў ракаў; на ўсю вёску было чуваць візг свінняў, іх напужаныя галасы – выбраўся з дому толькі ў свіныя галасы.
Вучні(два вучні запісваюць каля дошкі правільны варыянт, усе астатнія правяраюць і выпраўляюць памылкі)
1:
у свой час прыкусіў язык,
людзі працавалі, народ не стаў на калені перад ворагам,
выбраўся з дому толькі ў свіныя галасы.
2:
Ён ледзь не прагаварыўся,
стоячы на каленях у вадзе, я даставаў ракаў,
на ўсю вёску было чуваць візг свінняў, іх напужаныя галасы.
Настаўнік. Звярніце ўвагу на практыкаванне 168. Нам патрэбна прачытаць сказы і разгледзець малюнкі. Падумайце, чаму хлопчык намаляваў такія ілюстрацыі? Паразважайце некалькі хвілін і на аснове аднаго з малюнкаў складзіце жартоўны дыялог.
Некалькі вучняў зачытваюць свае жартоўныя дыялогі.
Вучні. Хлопчык намаляваў такія ілюстрацыі, бо не зразумеў сэнс ужытых фразеалагізмаў.
Мой тата служыў у Пінску. Там якар і кінуў.
Алесь, а куды ён якар кінуў? Хіба што ў Прыпяць?
Віця, кінуць якар дзе-небудзь – гэта значыць застацца там назаўжды! Мой тата пасля службы застаўся ў Пінску жыць.
Настаўнік. Гульня. Я зачытваю вам фразеалагізмы, у якіх дапушчаны памылкі. Ваша задача – выправіць гэты фразеалагізм і агучыць яго ў правільным варыянце.
Вывесці на светлую ваду,
кату па кіпці,
віламі па вадзе чытана.
Вучні. Вывесці на чыстую ваду,
кату па пяту,
віламі па вадзе пісана.
Настаўнік. На сталах у вас ляжаць слоўнікі, з якімі мы пазнаёміліся ў пачатку ўрока. Звярніцеся да іх,калі ласка. Знайдзіце ў слоўніку значэнне фразеалагізмаў бібікі біць, ні кала ні двара. Што абазначаюць гэтыя фразеалагізмы?
Вучні. Ні кала ні двара – слова кол некалі мела значэнне “ўчастак ворнай зямлі, надзел каля хаты”. Першапачатковае значэнне выразу было канкрэтным паказчыкам беднасці чалавека – ні зямлі, ні гаспадаркі.
Бібікі біць – слова бібікі ўжываецца ў значэнні “гузікі”. Гэта дае падставу даследчыкам мовы меркаваць, што першапачаткова бібікі біць мела значэнне “гуляць у пэўную гульню з гузікамі”. Пазней гэты выраз пачаў ужывацца ў значэнні “гультаяваць, бяздзейнічаць, займацца пустой бескарыснай справай”.
Настаўнік. На дошцы запісаны фразеалагізмы. Замяніце іх адпаведнымі словамі, карыстаючыся словамі для даведак(вусна).
Для даведак: рана, маўчаць, баяцца, перашкаджаць, хутка ўцякаць, гаварыць абы-што.
Вучні.Вады ў рот набраць – маўчаць,
таўчыся пад нагамі – перашкаджаць,
ні свет ні зара – рана,
даць дзёру – хутка ўцякаць,
дрыжаць як асінавы ліст – баяцца,
збіцца з панталыку – гаварыць абы-што.
Настаўнік. – Пра якія асаблівасці фразеалагізмаў вы даведаліся?
– Раскажыце ўсё, што запомнілі пра фразеалагізмы (апытваецца 4-5 вучняў).
Крыніцы фразеалагізмаў розныя. Адны прыйшлі да нас з народнай гаворкі, у іх выказалася народная мудрасць. Іншыя – з міфаў і легенд, а трэція стварылі пісьменнікі і паэты. Ёсць фразеалагізмы, звязаныя з гістарычнымі падзеямі, нейкімі традыцыямі (раскурыць трубку міру, насіць на руках), а ёсць тыя, што ўзніклі ў пэўнай прафесіі(іграць першую скрыпку, на два фронты). Напрыклад, вядомы фразеалагізм шыварат-навыварат здаецца бяскрыўдным і абазначае, што хтосьці апрануў штосьці наадварот, навыварат. Але ў часы Івана Грознага гэты выраз злучаўся з пакараннем. Так апраналі злоўленага злодзея, садзілі задам-наперад на лядашчую кабылу і вазілі па горадзе.
Фразеалагізм ахілесава пята паходзіць з міфаў. Ахіл – герой мноства легенд Старажытнай Грэцыі. Гэта непераможны, адважны чалавек, якога не бралі варожыя стрэлы. У яго было толькі адно слабае месца – пятка.
Падвядзенне вынікаў. Рэфлексія.
Настаўнік.Веданне фразеалогіі – неабходная ўмова глыбокага авалодання роднай мовай. Уменне правільна карыстацца фразеалагічным багаццем характарызуе ступень валодання мовай. Нават валодаючы параўнальна вялікім запасам слоў, вучань апыняецца нярэдка ў цяжкім становішчы, дарэмна спрабуючы выказаць больш складаную думку. Цікава адзначыць, што граматны чалавек падсвядома звяртаецца да фразеалогіі, а невуч выкарыстоўвае словы-пустазеллі тыпу “гэта самае”, “так бы мовіць” і інш. У фразеалогіі ярчэй усяго выяўляецца багацце, сіла і прыгажосць мовы.
– Як ты працаваў на ўроку? Выберы фразеалагізм:
з аганьком;
абы з рук;
з душой;
цераз пень калоду;
закасаўшы рукавы.
– Як ты зразумеў тэму? З чым пойдзеш з урока? Падмацуй адказ фразеалагізмам:
светлая галава;
садовая галава;
пустая галава;
галава варыць;
дубовая галава.
Дамашняе заданне.
§22, выканаць практыкаванне 172. Спісаць, замяняючы выдзеленыя словы фразеалагізмамі.
Гадзіны са тры хлопчык трымаўся, а потым стаў кляваць носам. Усю ноч Віктар не звёў вачэй, чакаў прыезду брата. Юрась зноў забраўся на печ, навастрыў вушы. Работы непачаты край, а дзень кароткі. Але наш народ нельга было паставіць на калені і прымусіць пакорліва гнуць спіну ў прыгонніцкім ярме.
infourok.ru
Вывучаем беларускую » Фразеалагізмы са словам «лес»
Лес як сукупнасць аб’ектаў, як нешта вялікае:
За хвойкай лесу не бачыць
Значэнне:не заўважаць цэлага, засяродзіўшы ўвагу на дэталях
Па-польску:Dosłownie: nie widzieć lasu za choinkąZnaczenie: skupić się na szczegółach i nie zwracać uwagi na całośćOdpowiednik:drzewa zawadzały, że lasu nie widział
По-русски:Дословно: за сосёнкой леса не видетьЗначение: не замечать целого, сосредоточившись на деталяхСоответствие: за деревьями лесу не видит
Прыклад: «Ты за хвойкай лесу не бачыш».
Як дроў у лесе
Па-польску:Dosłownie: jak drzew w lesieZnaczenie: bardzo dużoOdpowiednik: jak w lesie drzew
По-русски:Дословно: как дров в лесуЗначение: очень многоСоответствие: хоть пруд пруди
Прыклад: «Людзей там было, як дроў у лесе.»
Адзін дуб у полі — то не лес
Значэнне:нават самы моцны чалавек не можа быць мацнейшым за супольнасць
Па-польску:Dosłownie: jeden dąb w polu to nie jest las.Znaczenie: nawet najpotężniejszy człowiek zawsze jest słabszy od społeczeństwa
По-русски:Дословно: один дуб в поле – это не лесЗначение: даже самый сильный человек не может быть сильнее сообществаСоответствие: один в поле не воин
Лес як іншародная стыхія:
Чужое бачыць пад лесам, а свайго не бачыць і пад носам
Значэнне:заўважаць чужыя недахопы і не бачыць сваіх
Па-польску:Dosłownie: widzieć cudze rzeczy koło lasu, a swoich pod nosem nie widziećZnaczenie: być bardziej uważnym gdy chodzi o cudze sprawy, niż o swoje
По-русски:Дословно: чужое видит под лесом, а своего не видит и под носомЗначение: видеть чужие недостатки и не замечать своихСоответствие: в чужом глазу сучок видит, а в своём бревна не замечает
На лясы, на балоты
Значэнне:няветлівы адказ, патрабаванне скончыць размову
Па-польску:Dosłownie:na lasy, na bagnoZnaczenie: niegrzeczna odpowiedź na niestosowne zachowanie sięOdpowiednik: niech go diabli porwą
По-русски:Дословно: на леса, на болотаЗначение: невежливый ответСоответствие: ко всем чертям
Да лесавіка
Значэнне:няветлівае патрабаванне скончыць размову, сысці
Па-польску:Dosłownie:do ducha leśnegoZnaczenie: niegrzeczna odpowiedź na niestosowne zachowanie się
По-русски:Дословно: к лешемуЗначение: невежливый ответ, требование уйти, кончить разговорСоответствие: к лешему, к чёртовой бабушке
Разбярэшся тут з табою, як у лесе з бараною: то за елку, то за хвою
Значэнне:так кажуць пра кагосьці ці пра штосьці, што вельмі перашкаджае
Па-польску:Dosłownie: dasz tu z tobą rady, jak w lesie z broną: zaczepisz się za jodłę i za choinkęZnaczenie: tak się mówi o kimś lub o czymś, co bardzo przeszkadza
По-русски:Дословно: разберёшься тут с тобой, как в лесу с бороной: то за ёлку, то за сосну [зацепишься]Значение: так говорят о ком-то или о чём-то, что очень мешаетСоответствие: не разбери-поймёшь
Старога лесу качарга
Па-польску:Dosłownie: starego lasu ożógZnaczenie: tak mówi się o starej, brzydkiej i złej kobiecie
По-русски:Дословно: старого леса кочергаЗначение: так говорят о старой, некрасивой, злой женщинеСоответствие: старая карга
У лясу на верасу
Па-польску:Dosłownie: w lesie na wrzosieZnaczenie: niewiadomo gdzieOdpowiednik: gdzie diabeł mówi dobranoc
По-русски:Дословно: в лесу на верескеЗначение: неизвестно гдеСоответствие: у чёрта на куличках
Пад чорным лесам спаткаўся чорт з бесам
Значэнне:сустрэліся два чалавекі з вельмі рознымі поглядамі, і ніводны не хоча саступаць
Па-польску:Dosłownie: koło czarnego lasu spotkali się czart i biesZnaczenie: spotkały się dwie osoby o bardzo rópnych poglądach
По-русски:Дословно: около чёрного леса встретились чёрт с бесомЗначение: встретились два человека с разными взглядамиСоответствие: нашла коса на камень
Не гані Бога ў лес, калі ў хату ўлез
Значэнне:трэба радавацца шчасцю і не шукаць ад яго іншай выгады
Па-польску:Dosłownie: : nie przeganiaj Boga w las, gdy przyszedl do twojego domaZnaczenie: trzeba cieszyć się ze szczęścia, i nie potrzebować jeszcze więcej
По-русски:Дословно: не прогоняй Бога в лес, если он сам пришёл в домЗначение: нужно радоваться счастью и не искать от него другой выгодыСоответствие: от добра добра не ищут
Патрэба ў лес не збяжыць
Значэнне:так кажуць, калі адкладаюць нейкую працу
Па-польску:Dosłownie: potrzeba nie uciecze do lasuZnaczenie: tak się mówi, gdy odkładamy sprawę na późniejszy termin
По-русски:Дословно: нужда в лес не убежитЗначение: так говорим, когда откладывае какое-то делоСоответствие: работа не волк, в лес не убежит
Воўка як ні гадуй, усё ў лес пазірае
Значэнне:паходжанне заўжды адбіваецца на паводзінах
Па-польску:Dosłownie: ile nie będziesz karmił wilka, on zawsze na las patrzyZnaczenie: nie można zmienić złego pochodzenia
По-русски:Дословно: как волка ни корми, всё в лес смотритЗначение: невозможно исправить происхождениеСоответствие: сколько волка ни корми, всё равно в лес смотрит
Воўчая натура ў лес глядзіць
Значэнне:паходжанне заўжды адбіваюцца на паводзінах
Па-польску:Dosłownie: wilcza dusza na las patrzyZnaczenie: nie można zmienić złego pochodzeniaOdpowiednik: wilka natura ciągnie do lasu
По-русски:Дословно: волчья натура в лес смотритЗначение: невозможно исправить происхождениеСоответствие: сколько волка ни корми, всё равно в лес смотрит
Душа як лес
Значэнне:немагчыма зразумець душу іншага чалавека
Па-польску:Dosłownie: dusza jak lasZnaczenie: nie da się zrozumieć duszy innego człowiekaOdpowiednik: niezbadane są cudze myśli
По-русски:Дословно: душа как лесЗначение: невозможно понять душу другого человекаСоответствие: чужая душа – потёмки
Далей у лес — болей труску
Значэнне:чым болей мы паглыбляемся ў справу, тым больш з’яўляецца праблем
Па-польску:Dosłownie: dalej do lasu – więcej halasuZnaczenie: im głębiej jesteśmz zaangażowani w sprawę, tym więcej widzimy problemówOdpowiednik: im dalej w las, tym więcej drzew
По-русски:Дословно: дальше в лес – больше трескаЗначение: чем больше мы углубляемся в какое-либо дело, тем больше возникает проблемСоответствие: чем дальше в лес, тем больше дров
Чым у лес далей, тым гусцей
Значэнне:чым болей мы паглыбляемся ў справу, тым больш з’яўляецца праблем
Па-польску:Dosłownie: im dalej do lasu, tym gęściejZnaczenie: im głębiej jesteśmz zaangażowani w sprawę, tym więcej widzimy problemówOdpowiednik: im dalej w las, tym więcej drzew
По-русски:Дословно: чем в лес дальше, тем гущеЗначение: чем больше мы углубляемся в какое-либо дело, тем больше возникает проблемСоответствие: чем дальше в лес, тем больше дров
Чым далей у наш лес, тым горай для эс-эс
Значэнне:(прымаўка функцыянавала падчас другой сусветнай вайны)
Па-польску:Dosłownie: im dalej do naszego lasu, tym gorzej dla SSZnaczenie: (przysłowie pojawiło się w czasie drugiej wojny światowej)
По-русски:Дословно: чем дальше в наш лес, тем хуже для эс-эсЗначение: поговорка функционировала во время Великой отечественной войны
Лес як стыхія, якая падпарадкоўваецца сваім правілам, да якіх павінен дастасоўвацца чалавек:
У студню вады не ліюць, а ў лес дроў не вязуць
Па-польску:Dosłownie: do studni nie lije się wody, do lasu nie nosi się drzewZnaczenie: nie trzeba wymyślać to, co już istniejeOdpowiednik: drzewo do lasu wozić
По-русски:Дословно: в колодец воды не льют, а в лес дров не везутЗначение: не нужно устанавливать свои правила там, где уже существуют собственныеСоответствие: в гости со своим самоваром не ходят
Баяўшыся трэску, і ў лес не трэба хадзіць
Значэнне:не трэба брацца за працу, калі баішся няўдачы
Па-польску:Dosłownie: gdy boisz się trzasku, do lasu nie warto chodzićZnaczenie: nie warto brać się do sprawy, jeżeli wszystkiego się boisz
По-русски:Дословно: если боишься треска, то в лес не стоит ходитьЗначение: не стоит браться за дело, если боишься неудачиСоответствие: волков бояться – в лес не ходить
Баючыся воўка, у лес не ісці
Значэнне:не трэба брацца за працу, калі баішся няўдачы
Па-польску:Dosłownie: gdy boisz się wilka, do lasu nie warto chodzićZnaczenie: nie warto brać się do sprawy, jeżeli wszystkiego się boiszOdpowiednik: kto się wilka boi, niech do lasu nie chodzi
По-русски:Дословно: если боишься волка, в лес не стоит ходитьЗначение: не стоит браться за дело, если боишься неудачиСоответствие: волков бояться – в лес не ходить
Няма лесу без воўка, а сяла без злодзея
Значэнне:у кожнай супольнасці ёсць злы чалавек
Па-польску:Dosłownie: nie ma lasu bez wilka, a wsi bez złodziejaZnaczenie: w każdym społeczeństwie jest ktoś zły
По-русски:Дословно: нет леса без волка, а села без вораЗначение: в каждом обществе есть плохой человекСоответствие: в семье не без урода
Як у лес, так і з лесу
Значэнне:рэакцыя на дзеянне адпавядае дзеянню
Па-польску:Dosłownie: jak do lasu, tak i z lasuZnaczenie: reakcja na działanie odpowiada działaniuOdpowiednik: jaki głos do lasu, taki odzew
По-русски:Дословно: как в лес, так и из лесуЗначение: реакция на действие адекватна действиюСоответствие: как аукнется, так и откликнется
Мядзведзь у лесе, а ён скуру прапіў (а скура прададзеная)
Значэнне:выкарыстоўваць вынікі яшчэ не зробленай працы, хваліцца імі
Па-польску:Dosłownie: niedźwiedź w liesie, a on skurę sprzedałZnaczenie: nie można korzystać z wyników niezrobionej pracyOdpowiednik: niedźwiedź w lesie; a skórę jego sprzedająA niedźwiedź jeszcze w lesieJeszcze skóra na baranie, a już kuśniarz pije za nią
По-русски:Дословно: медведь в лесу, а он шкуру продал (шкура продана)Значение: использовать результаты ещё не сделанной работы, хвастаться имиСоответствие: медведя не убил, а шкуру запродал
Калі мядзведзь у лесе, то скуры не дзяруць
Значэнне:выкарыстоўваць вынікі яшчэ не зробленай працы, хваліцца імі
Па-польску:Dosłownie: gdy niedźwiedź jest w liesie, nie rwie się z niego skuryZnaczenie: nie można korzystać z wyników niezrobionej pracyOdpowiednik: niedźwiedź w lesie; a skórę jego sprzedająA niedźwiedź jeszcze w lesieJeszcze skóra na baranie, a już kuśniarz pije za nią
По-русски:Дословно: если медведь в лесу, то шкуру не снимаютЗначение: использовать результаты ещё не сделанной работы, хвастаться имиСоответствие: медведя не убил, а шкуру запродал
Скуру ў лесе фарбаваць (прадаваць)
Значэнне:выкарыстоўваць вынікі яшчэ не зробленай працы, хваліцца імі
Па-польску:Dosłownie: skurę w lesie farbować (sprzedawać)Znaczenie: nie można korzystać z wyników niezrobionej pracyOdpowiednik: niedźwiedź w lesie; a skórę jego sprzedająA niedźwiedź jeszcze w lesieJeszcze skóra na baranie, a już kuśniarz pije za nią
По-русски:Дословно: шкуру в лесу красить (продавать)Значение: использовать результаты ещё не сделанной работы, хвастаться имиСоответствие: медведя не убил, а шкуру запродал
Лес чуе, а поле бачыць
Значэнне:нічога немагчыма схаваць, усё становіцца яўным
По-русски:Дословно: лес слышит, а поле видитЗначение: всё тайное становится явнымСоответствие: шила в мешке не утаишь
Лес як сімвал зямной прасторы:
Ні ў лесе ні ў небе
Значэнне:Так кажуць пра беднага, неўладкаванага чалавека
Па-польску:Dosłownie: ani w lesie, ani w niebieZnaczenie: tak się mówi o biednym człowieku, życie którego jest nieuporządkowane
По-русски:Дословно: ни в лесу, ни в небеЗначение: так говорят про бедного, неустроенного человекаСоответствие: ни кола ни двора
Лес як сімвал моцы:
Расці на лес гледзячы
Па-польску:Dosłownie: : rosnąć, na las patrzącZnaczenie: rosnąć potężnym, wytrwałymOdpowiednik: rosnąć jak na drożdżach
По-русски:Дословно: расти, смотря на лесЗначение: расти здоровым, сильнымСоответствие: расти как на дрожжах
прымаўка, заснаваная на гульні словаў:
Хто ў лес, хто па дровы
Значэнне:усе кажуць і робяць штосьці нязгодна, без ладу
Па-польску:Dosłownie:Znaczenie: niezgodnie, każdy na własną rękęOdpowiednik: jeden do Sasa, drugi do lasa
По-русски:Дословно: кто в лес, кто по дроваЗначение: все говорят и делаю что-то несогласованно, невпопадСоответствие: кто в лес, кто по дрова
Практыкаванне для вывучэння фразеалагізмаў са словам «лес». Беларускі і польскі варыянты.ćwiczenia. Krzyżówka do zapamiętywania frazeologizmów ze słowem «las». Wersja białoruska i polska.
крыжаванкакрыжаванкаpol
Магчымыя накірункі кагнітыўнага аналізу:
Моўны вобраз лесу ў беларусаў уяўляецца наступным. Лес выступае як сукупнасць аб’ектаў і супрацьпастаўляецца адзінкавым з’явам. Лес выступае як іншародная стыхія са сваімі правіламі, да якіх павінен дастасоўвацца чалавек. Лес можа выступаць як сімвал зямной сферы, таксама як сімвал моцы. Лес становіцца для чалавека крыніцай неабходных прадуктаў. Лес у беларусаў населены – у ім жыве лесавік, сярод жывёлаў вызначаюцца ваўкі і мядзведзі, якія ўспрымаюцца як найбольш тыповыя прадстаўнікі лясной прасторы.
Існуе і сучасны фразеалагізм “Чым далей у наш лес, тым горай для эс-эс”, на з’яўленне якога паўплывалі гістарычныя падзеі.
Вывучэнне фразеалагізмаў са словам “лес” і замацаванне моўнага вобразу лесу спрыяе фарміраванню экалагічнай свядомасці, занаёмству з элементамі беларускай міфалогіі, гісторыі.
by.lang-study.com
Ф. Янкоўскi. БЕЛАРУСКАЯ ФРАЗЕАЛОГIЯ. ФРАЗЕАЛАГІЗМЫ, ІХ ЗНАЧЭННЕ, УЖЫВАННЕ (14) | Мовазнаўства
М
МАЕ БЫЦЬ. Павінен быць.
Пабачыў хлопец, што дзевачка ад плачу стала такая брыдкая, што аж зірнуць гідка, дый думае: “І гэта яшчэ ма*е быць мне жонка?!” Ды недачаканне тваё! Сл. п., Вял. Рож. (А. Сержп., КАБСП). А што з гэтага ма*е быць? Навагр.
МАЗГАМІ КРУЦІЦЬ (пакруціць). Гл. КРУЦІЦЬ ГАЛАВОЮ (мазгамі).
МАК ТАЎЧЫ. 1. Мітусіцца клубком (пра насякомых).
Бач, камары мак таўкуць, пацяплела, і парна стала. Гл. р., Кл. Мошкі мак таўкуць. Тамсама. Скача ўсё места [горад], бы мошкі мак таўкуць. Сл. п., Рож. (А. Сержп., КАБСП). Калі камары мак таўкуць — разнягодзіцца. Рэч. п. (Ч. Пятк., КДПР).
2. Мітусіцца, скакаць (пра дзяцей).
Ну і скачаце! Мак таўчаце*. Гл. р., Кл.
МАКАМ СЫПАЦЬ (насыпаць). Гл. СЫПАЦЬ МАКАМ.
МАЛАДЫ, а (але) СПЕЛЫ. Пра юнака, які рана і паспешліва праяўляе сябе, ставіць сябе як дасведчаны; звычайна ўспрымаецца як нестаноўчая ацэнка.
Ого! Не вельмі згаворышся [справішся ў гутарцы, у спрэчцы, у жартах] з гэткім. Бачу, малады, але спелы. Мін. р., Сёмк. Гарад. Малады, а спелы! Навучыш, як мне жыць — купляць вотруб’я ці мукі, прадаваць сала ці купляць? На ўсё табе дзела! Кабана выкармлю, то на базары і ты купіш. Занадта берацёся вучыць усіх. Малады, а такі спелы... Тамсама.
Параўн. (у руск.): молодой да ранний.
МАЛАНКАЮ СМАЛІЦЬ. МАЛАНКАЮ СМАЛЯНУЦЬ (смальнуць). 1. Вельмі хутка працаваць, рабіць што.
Ды яна проста маланкаю смаліць, — гэтак лоўка робіць. У дарозе з Мін. на Валож. Я не ўмею, а ты дык ужо маланкай смаліш? І ты не надта шмат зрабіла!.. Мін. р., Салом.
2. Востра гаварыць, сказаць, сказануць.
Ён, гэты Галу*б, так смальне маланкай, што яму і сказаць няма чаго. Язычок, каб яго… Мін. р., Салом. Ён хай скажа, хай толькі азавецца!.. То смаляну яму маланкаю. Тамсама.
Параўн. (у руск.): брить, отбрить.
МАЛАТАРНЯ ПУСТАЯ. З адцен. пагардл., асудж. Балбатун, меляя*.
Далі новага брыгадзіра, а хлопцы не ўзлюбілі: ведаць ведае [справу], але вельмі малатарня пустая: тарахціць, балбоча і балбоча, што толькі на язык. Такі, брат, у нас не ўбудзе. Люб. р., Жа*лы. Каб з кім, а з таею [тою] малатарняю рабіць разам не буду. Гл. р., Ад. А не тарабань ты — малатарня пустая. Каб толку, а то... Гл. р., Кл. Сціхні ты, пустая ты малатарня. Тамсама.
МАЛЕБНЫ ПРАВІЦЬ. 1. Набажэнства ў царкве.
Пазваў... папа, і сталі мале*бны пра*віць. Бых. п. (Е. Рам., БС, ІV).
2. Дакучлівае павучанне, дакучлівае разжоўванне кімсьці нейкай думкі, выпадку, здарэння.
Схадзілі на вечарынку, дык усю раніцу мале*бны пра*віш. Асіп. р., Дубр. Яму пападзіся, дык месяц будзе правіць малебны ды вучыць на ўсе лады. Навагр. р., Любча.
Гл.: ка*за*нь казаць.
МАЛОЦЬ (сыпаць) НЕ ПАДСЯВАЮЧЫ. Не задумваючыся, гаварыць абы-што, усялякае глупства; балбатаць, несці (малоць) лухту; маніць.
Вазьмі цябе такую за жонку, то рабіць ці рабіцьмеш, а век малоцьмеш не падсяваючы. Гл. Няма ніякага толку. Зачапі — дык сыпле не падсяваючы; не кінь, то дзень не перасціхне. Тамсама.
МАЛОЦЬ ПУСТОЕ. НАМАЛОЦЬ ПУСТОГА. З адцен. асудж. Гаварыць (казаць) абы-што, без толку; балбатаць, малоць языком.
Гадзіны дзве пустое малоў. Віл. р., Раёўка. Ага ж, намалоў пустога воз!.. Тамсама. Ён пустое меле, а ты? А ты дык разумнае кажаш? Ты ўжо вельмі золата награбаеш? Гл. р., Слаўк. Кінь малоць пустое. Тамсама.
МАЛОЦЬ ЯЗЫКОМ. ПАМАЛОЦЬ ЯЗЫКОМ. НАМАЛОЦЬ ЯЗЫКОМ. З адцен. асудж. Гаварыць (казаць) абы-што, без толку; балбатаць, малоць.
Малады це*сля гожа меле языком, але нічога яшчэ не будаваў, ды, мабыць, і не ўмее будаваць. Сл. п., Чудз. (А. Сержп., КАБСП). Не мялі сваім нямытым языком. Калінк. р., Ліц. Меле языком, як цяля хвастом. Лід. п. (М. Фед., ЛБ, ІV). Языком меле, як хвастом целя. (І. Нас., СБП).
Параўн: : языковае мліва, язык меле.
Параўн. (у руск.): трепать (болтать, чесать) языком.
МАТЫЛІЦУ ВЫГНАЦЬ з каго. Адвучыць каго ад дурыкаў, дураслівасці. Матыліца — хвароба авечак, коз; пры гэтай хваробе жывёліна круціцца. Тут матыліца — дурыкі, дураслівасць.
Не перастанеш, то рэмнем маты*ліцу выганю. Гл. р., Вайц. Ці з яго толк будзе? Чуць што — і закруціць, і пайшоў!.. Я з цябе маты*ліцу выганю! Гл. р., Кл. Перайна*чся, хлопча, бо так выгане нехта маты*ліцу, што… Тамсама. І ты з яго матыліцы не выгнаў. Тамсама.
МЕСЦА (сабе) НЕ ЗНАХОДЗІЦЬ. Пра стан моцнай усхваляванасці, устрывожанасці, болю.
А багаты Крыўда і месца сабе не знаходзіць, так яго распаляе зайздрасць. Сл. п., Чудз. (А. Сержп., КАБСП). Што так, што так балеў зуб!.. Ночачку месца сабе не знаходзіла. Малад. р., Радашк.
МЕСЦА НЕ САГРЭЦЬ. Гл. НЕ САГРЭЦЬ МЕСЦА.
МЕЦЬ ВЕРУ. Верыць.
Не маю на цябе веры. Пар. р. (С. Некраш., Да характ. гавор.). Як раз зманіш, то і на цябе веры не мецьмуць. Гл. р., Зубар. На цябе ён мае веру. Гл. р., пас. Я. Куп.
Параўн. (у руск.): верю (не верю) в тебя.
МЕЦЬ ГАСЦІНУ. Гл. ГАСЦІНУ МЕЦЬ.
МЕЦЬ ДАЧЫНЕННЕ. 1. Мець справу да каго, мець адносіны да каго.
Нічыпар мае дачыненне да коней. Сл. п., Чудз. (А. Сержп., КАБСП). Да гэтага я не маю дачынення. У дарозе з Мін. у Нясвіж.
2. Мець дачыненне з кім — мець справу з кім, мець інтымныя сувязі з кім.
Жыве малады пан з жонкаю дый рад, што і яна яго не займае, бо ён ужо не мажэ [не можа] мець з жанчынамі дачыненне. Маз. п., Луч. (А. Сержп., СРБП).
МЕЦЬ МУХІ Ў НОСЕ, МУХІ Ў НОСЕ ў каго. Пра ўпартага, узбаламучанага, капрызніка.
Той як калі: калі ўсё ідзе гладка, а калі прыйдзе з мухамі ў носе. Баран. р., Моўч. А ў цябе няма мух у носе? Стаўб. р., Мікал. Фанабэрысты, ма*е мухі ў носе. Ваўк. п. (М. Фед., ЛБ, ІV).
Параўн. (у руск.): с норовом.
МЕЦЬ УВАГУ на каго, на што. Зважаць на каго, на што, на чыю просьбу, на чыё слова; звяртаць увагу.
Як будзе вучыцца паступаць, дык каб на яго мелі ўвагу. Баран. р., Каўп. Пачаў ён крычаць, зваць людзей на ратунак, але ніхто не памагае, бо людзі кінулі вёску, а непрыяцель, зрабіўшы сваё ліхое дзела, не мае ўвагі на сляпога, а хутчэй ідзе далей. Сл. п., Чудз. (А. Сержп., КАБСП).
Параўн.: Жаль увагі не мае (пра помсту скрыўджанага). Ваўк. п. (М. Фед., ЛБ, ІV).
МІЖ МОЛАТА І КАВАДЛА. У вельмі цяжкім, безвыходным становішчы, калі ў кагосьці адначасова дзве непрыемнасці, няўдачы, бяды; між двух агнёў.
Папаў між молата і кавадла. Ваўк. п. (М. Фед., ЛБ, ІV).
Параўн.: Між дзвярэй пальца не садзі. Докш. р., Пустас.
Параўн. (у руск.): между молотом и наковальней.
МІНАЮ НАМАГАЦЬ. 1. Рабіць выгляд стараннага, стараннасці (быццам стараецца, напружваецца).
Мінаю намагаць. Ваўк. п. (М. Фед., ЛБ, ІV). Што ты лянуешся? Мы пром [цягнем], аж вочы на лоб лезуць, а ён толькі мінай намагае ды крэкча. Малад. р., Бак.
2. Уздзейнічаць выглядам, выразам твару, паста*ваю.
Расказаць, як прасіліся? Ось раскажу. Злавіў па*наў ляснік, прывёў да пана. Стаім, чакаем, як яно тут будзе. Бачу, трэба хіба прасіцца: бяда! Я і так, я і гэтак прашуся — нічога. А ён стаіць ціхенька ля мяне. Зірну — а ён так мінаю намагае! Так намагаў мінаю, што пан глядзеў, глядзеў ды як зарагоча. Ого! Ён умеў, як маладзейшы быў! Любога артыста скасаваў бы, — гэткі штукант! Мін. р., ст. Радашк.
МОКНУЦЬ У ГАРЭЛЦЫ. Гл. У ГАРЭЛЦЫ МОКНУЦЬ.
МОЦНАЯ (крэпкая) ГАЛАВА. Пра здольнага да навукі і нястомнага на разумовай працы.
У гэтых во Снітковых зяць занадта вучаны быў. Казалі, у яго надта моцная галава. Малад. р., Міг. Тарашкевіча я бачыць бачыў, але не ведаў. А як Міхайлоўскі, дык з ім ледзь не разам босыя бегалі. Каб майму ўнуку такую моцную галаву! Малад. р., Сыч. Не яму ў акадэмію, — туды трэба крэпкая галава. Гл. р., Кл.
МУХІ Ў НОСЕ ў каго. Гл. МЕЦЬ МУХІ Ў НОСЕ.
МЯККА СЛАЦЬ каму. Залагоджваць добрым словам каго. Ты так мякка не сцялі. Ты мне кажы зразу, чаго хочаш ад мяне. А то пачаў, пачаў..., што не дачакацца. Малад. р., Радашк. Яго ў нас багата хто не любяць. Стане гаварыць табе, дык ужо так мякка сцеле, здаецца во-во хвастом завіляе. Кап. р., Пясоч. А вы ведаеце яго? Стары ўжо. Недзе ў вашым Мінску, даўно ён там. Паслухаць — эх, мякка сцеле! А зробіць так, што не спацьмеш. Не люблю, хто хітруе. Нядобры, хто мякка сцеле. У дарозе з Пясоч. ва Узду.
Гл.: лёстачкамі слаць.
МЯНЯЦЬ БЫКА НА ІНДЫКА. ЗМЯНЯЦЬ БЫКА НА ІНДЫКА. З адцен. жартаўл. ці іран. Выбіраць горшае; мяняць лепшае на горшае.
Пераехаў у Загалле, — называецца, змяняў быка на індыка. Люб. р., Забал. А не мяняй ты быка на індыка. Чым табе тут нявыгада? Усе пад бокам. Тамсама. Вучыўся на інжынера, а тады кінуў, на бухгалтара пайшоў. Толькі што, — змяняў быка на індыка. Стар. Дар.
Параўн.: Змяняў быка ў Мінску на індыка ў Пінску. (БППФ).
mowaznaustwa.ru
Фразеалагiзмы як гатовыя моуныя адзiнкi.Фразеалагiзмы паводле структуры.Тыпы фразеалагiзмау па iх cуаднесеннасцi з часцiнамi мовы:паходжанне i функцыi фразеалагiзмау
Фразеалагізмы — устойлівыя гатовыя спалучэнні слоў з адзіным, цэласным значэннем. Навука пра ўстойлівыя спалучэнні слоў (фразеалагізмы) называецца фразеалогіяй. Фразеалогіяй называюць сукупнасць фразеалагізмаў.Фразеалагізм — своеасаблівая моўная адзінка. Сваім значэннем ён падобны да слова: хоць складаецца не менш як з двух слоў (іх яшчэ называюць кампан е н т а м і), але выражае адно паняцце, значэнне вынікае з усяго ўстойлівага звароту, сэнсава ён непадзельны. Ва ўстойлівых спалучэннях сустракаюцца словы, якія асобна, па-за фразеалагізмам, не ўжываюцца ў мове.Знешне, паводле сваей структуры, фразеалагізм падобны да словазлучэння, але адрозніваецца тым, што ў ім словы страчваюць самастойнае лексічнае значэнне.Сэнс фразеалагізма — не сума значэнняў кампанентаў, як у свабодным словазлучэнні, а зусім іншы.У мове ёсць фразеалагізмы, якім адпавядаюць аманімічныя свабодныя словазлучэнні — гучаць аднолькава, а абазначаюць рознае.Фразеалагізмы не ствараюцца ў час размовы, пісьма, гэта гатовыя адзінкі з вядомым, гатовым значэннем. Большасць фразеалагізмаў мае адно значэнне, але ёсць і такія, што маюць два, тры значэнні і больш, г. зн. з'яўляюцца мнагазначнымі.Блізкія значэннем фразеалагізмы можна аб'яднаць у сінанімічныя рады. Як непадзельныя моўныя адзінкі, фразеалагізмы, незалежна ад колькасці слоў у іх, выступаюць адным членам сказа.Устойлівыя звароты ўжываюцца ў гутарковай мове, у мастацкай літаратуры і публіцыстыцы, выступаюць выразным стылістычным сродкам. Ужываюцца запазычаныя фразеалагізмы пераважна ў кніжнай мове. Некаторыя фразеалагізмы ўзніклі на гістарычнай аснове — у сувязі з пэўнымі гістарычнымі, культурнымі, бытавымі падзеямі.У беларускай і рускай мовах ёсць аднолькавыя фразеалагізмы, што тлумачыцца агульнасцю паходжання гэтых моў, але нямала і такіх фразеалагізмаў, якія развіліся самастойна ў абедзвюх мовах, не супадаюць, адрозніваюцца або словамі-кампанентамі, або структурай.Фразеалагізмы падаюцца ў спецыяльных даведніках — фразеалагічных слоўніках. Прыказкі (прымаўкі). Крылатыя словы і афарызмы. Агульнае ў гэтых моўных адзінак з фразеалагізмамі тое, што яны выкарыстоўваюцца як вядомыя, гатовыя, з вядомым сэнсам, маюць вобразнасць і выразнасць.Прыказка (прымаўка) — трапнае народнае выслоўе з павучальным зместам.У прыказках адлюстроўваецца філасофія народа, яго мудрасць, думкі, надзеі і спадзяванні, выказваецца любоў да роднага краю, даецца ацэнка фактам, сітуацыям, робяцца падказкі, парады на розныя выпадігі жыцця.Пашырэнню прыказак, іх актыўнаму ўжыванню ў вуснай і пісьмовай мове спрыяюць глыбіня думкі, моўнае майстэрства іх стваральнікаў. Прыказкі не старэюць на працягу стагоддзяў, бо нясуць агульначалавечую мараль, выказаную сцісла, лаканічна і ў дасканалай мастацкай форме. Крылатыя словы і афарызмы — трапныя вобразныя выслоўі пісьменнікаў, грамадскіх дзеячаў. Такія выслоўі становяцца шырока вядомымі, паччынаюць распаўсюджвацца, ужывацца як гатовыя моўныя адзінкі. Яны выэначаюцца абагульняльным зместам, лаканічнасцю і выразнасцю
Паходжанне i функцыя фразеалагiзмау. Агульная характарыстыка фразеалагізмаў паводле паходжання.
Фразеалагізмы ў гэтых адносінах падзяляюцца на чатыры групы:
1) спрадвечна беларускія,
2) запазычаныя,
3) калькі,
4) паўкалькі.
Сярод выразаў першай групы ў сваю чаргу вылучаюцца агульнаславянскія фразеалагізмы (біць у вочы, закрываць вочы каму, пераліваць з пустога ў парожняе), усходнеславянскія (ламаць коп 'і з-за каго, за што, легчы касцьмі), уласна беларускія (газеты чытаць, голаму за пазуху, з ветру вяроўкі віць).
Сярод запазычаных фразеалагізмаў ёсць запазычанні з царкоўнаславянскай (вечная памяць каму, зуб за зуб, прытча ва языцах), рускай (баш на баш, без цара ў галаве, неба ў алмазах), украінскай (даць ляшча каму, збіваць з панталыку каго, як <дурань> з пісанай торбай), польскай (вастрыць зубы на каго, на што, відаць пана па халявах).
Шмат якія выразы кваліфікуюцца ў слоўніку як фразеалагічныя калькі ці паўкалькі. Калькі — гэта своеасаблівыя копіі іншамоўных выразаў, у якіх кожны кампанент перакладзены на нашу мову сэнсавым адпаведнікам. Напрыклад, як на іголках—фразеалагічная калька з нямецкай мовы. Паўкалькамі называюць выразы, у якіх адны кампаненты перакладзеныя, а другія—запазычаныя. Так, фразеалагізм рубікон перайсці ўтварыўся з лацінскага,у якім апошні кампанент перакладзены словам перайсці, а першы (у зыходным значэнні — назва ракі ў Старажытным Рыме) не патрабуе перакладу. Дарэчы, як паказваюць даследаванні апошніх дзесяцігоддзяў, у многіх літаратурных мовах на долю калек і паўкалек прыходзіцца да палавіны фразеалагічнага фонду.
Вельмі часта ў беларускай мове ўжываюцца фразеалагізмы, запазычаныя з іншых моў. Ёсць група фразеалагізмаў-інтэрнацыяналізмаў, г. зн. такіх, што вядомы ў большасці моў свету. Напрыклад: дамоклаў меч, ахілесава пята, праметэеў агонь, агнём i мячом i інш. Такія ўстойлівыя спалучэнні слоў паходзяць звычайна з антычных i стараславянскай моў.
Функцыя:Фразеологизмы придают речи образность, выразительность, делают ее богаче, красивее.
studopedya.ru
